مارس 10, 2020

جزوات آموزشی

pdf صد نکته – توسعه دریا محور

مقدمه
  • اهميت دريا در فراز و فرود ملل

در نگاهی مقایسه‌ای به تاریخ مللی که مراحل توسعه را به سرعت پیموده‌اند، در مي‌‌یایبم که نقش دریا و توسعه بهره‌برداری از آن تا چه اندازه، حائز اهمیت بوده و به سخن دیگر زیستن بدون توجه به دریا تا چه اندازه برای ما زیان آور و پرخسارت است.

اشارات تاریخی بسیاری را مي‌‌توان ارائه کرد که در آن تأثیر تحولات دریایی در فراز و فرود قدرت دولت‌ها و ملت‌ها طی چند قرن اخیر مشهود است. اين مهم تا بدانجاست که برخی نقش دریا را تا آن اندازه مهم مي‌‌دانند که قرن بیست و یکم را قرن اقیانوس آرام نامیده‌اند.

  • اهميت دريا در توسعه ملل

براي رسيدن به توسعه راه‌هاي مختلف وجود دارد و كشورها از يك راه واحد به توسعه دست پيدا نكرده‌اند، بلكه به تناسب ظرفيت‌ها امكانات و مزيت نسبي خود به سمت توسعه گام برمي‌دارند. اما بسياري از كشورهاي توسعه‌يافته داراي اصول مشترك بوده‌اند. از جمله اينكه همه آنها در تجارت از طريق درياها، از بنادر مجهز و ناوگان‌هاي كشتيراني متنوع برخوردار هستند. به عبارت ديگر توليدات صنعتي، كشاورزي و تجارت خود را رونق بخشيده‌اند.

ايالات متحده امروزه بزرگترين توليدكننده صنعتي در جهان است و در كنار آن بزرگ‌ترين توليد كننده نفت دنيا نيز محسوب مي‌شود. مجهزترين بنادر جهان نيز متعلق به اين كشور مي‌باشد. يعني از راه آبي و دريا به عنوان يك ابزار توسعه حداكثر استفاده را نموده‌اند.

  • دريا مزيتي راهبردي

دریا در رشد و زندگی اقتصادی ملتها اهميتی حیاتی دارد. از اینرو بی‌تردید كشورهایی كه مرزهای گسترده دریایی دارند، به ویژه آنهایی كه با آبهای آزاد جهان مجاورند یا ارتباط آبی دارند؛ نسبت به سایر كشورها، دارای شایستگی كلیدی هستند كه مي‌‌توان آن را مزیت راهبردی تلقی نمود.

  • اهميت اجتماعي دريا

از منظر بررسي‌هاي تاريخي، اجتماعي و جذابيت‌ سكونتي، مناطق ساحلي از جذابترین مناطق دنیا و بستر فعاليت‌هاي عظيم اقتصادي و اجتماعي به‌شمار مي‌روند. بگونه‌اي كه حدود دوسوم جمعيت جهان در محدوده شصت كيلومتري حاشيه درياها استقرار يافته‌اند و بيش از 80 درصد از شهرهاي بزرگ جهان كه امروزه به عنوان قطب‌هاي تجاري شناخته مي‌شوند، در مناطق ساحلي قرار گرفته‌اند.

از متراكم‌ترين شهرهاي دنيا از نظر جمعيت، مي‌توان به بمبئي، كلكته، كراچي، لاگوس، شينزن، سئول، تايپه و شانگهاي كه عموماً شهرهايي بندري‌اند، اشاره نمود.

  • اهميت اقتصادي دريا

كشورهاي توسعه‌يافته و در حال ‌توسعه سعي مي‌كنند از سواحل و بخش مشاع دريايي كره‌زمين حداكثر استفاده را داشته باشند. مثلاً هند، ژاپن، آمريكا، چين و چند كشور ديگر از دريا استفاده گسترده‌اي در زمينه گردشگري، استحصال انرژي، حمل ونقل ارزان و شيلات دارند. اين در حالي است كه به ازاي ايجاد يك شغل در بخش اقتصاد دريايي، چهار شغل جانبي هم ايجاد مي‌شود.

pdf صد نکته – اقتصاد بنادر

مقدمه

  • نقش بنادر در حمل و نقل

بنادر به عنوان محل تلاقی شيوه‌هاي مختلف حمل و نقل به شيوه دريايي و بالعكس دارای نقش مهمي‌در حمل و نقل هستند. بنادر مانند شهرهای بزرگ در درون خود پیچیدگی زیادی دارند. آنها نه‌تنها دارای نقش عملی در جابجایی بار و مسافر هستند؛ بلکه در کشورهایی که دسترسی به حمل و نقل آبی دارند، حلقه ارتباطی بین یک کشور و سایر نقاط دنیا محسوب مي‌شوند.

  • زیرساخت‌های بندری

زیرساخت‌های بندری برخلاف موقعیت مکانی آن، چیزی است که بندر نمي‌تواند محل جغرافیایی آن را تغییر دهد. بنادر مي‌توانند در تجهیزات سرمایه‌گذاری کنند یا مانند بعضی بنادر از انجام آن صرف نظر کنند. بعضی ابزارها و زیرساخت‌ها هستند که وجود آنها برای هر بندری مطلقاً ضرورت دارد. بنادر کانتینری نیاز به جرثقیل دروازه‌اي دارند، فرودگاه‌ها به تجهیزات کنترل عبور و مرور هوایی نیاز دارند و… اما کارهای زیادی را مي‌توان برای بهبود زیرساخت‌ها انجام داد.

  • نقش بي‌بديل تاسيسات در بنادر

مهم‌ترین ‌زيرساخت‌هاي بنادر، تأسيساتی هستند که در نزدیکی بنادر‌ ايجاد مي‌شود. مانند انبارها یا تأسيسات فن‌آوری. فن‌آوری فعالیت‌های بندر را در ابعاد وسیعی سرعت مي‌بخشد و به عامل متمایز کننده برخی بنادر تبدیل شده است.

  • نقش بنادر در زنجیره تأمين

نقش بنادر در یک زنجیره تأمين در حقیقت ‌ايجاد بستر مناسب به منظور ارتقاء سطح کیفی و کمي‌خدمات لجستیک است. مأموريت آنها ارائه راه‌حل‏های مورد نیاز مشتری برای تسهیل جریان کالا و گاهي اوقات ایجاد ارزش افزوده بر کالاست.‌ اين زنجیره‌ی حمل و نقل پاسخگوی نیازهای عملیاتی و مدیریتی فوق ‏است و تلاش مي‌کند با دستیابی به سه هدف عمده افزایش سرعت حمل، کاهش هزینه حمل و افزایش‌ايمنی حلقه اتصال روش‌های مختلف حمل در این زنجیره را موجب شود و به گونه‌اي کارا سبب انتقال کالا در طول مسیر حمل گردد.

بازیگران اصلی ‌اين زنجیره، صاحبان کالا، خطوط کشتیرانی و سازمان‏های پشتیبان یعنی بنگاه‏هایی‏ هستند که برخی از خدمات جانبی مانند تأمين تجهیزات و ماشین آلات تخلیه و بارگیری، ارایه خدمات لجستیک دریایی و بندری، اخذ مجوزها، خدمات گمرکی و… را برای تسهیل جریان کالا عرضه می‏کنند.

  • نياز به يكپارچه‌سازي فعاليت‌ها در بنادر

امروزه در فضای کسب و کار، بنادر به سمت ‌ايجاد چارچوبی برای یکپارچه‌‏سازی فعالیت‌های بندري هستند تا انواع مختلف خدمات مورد نیاز در سیستم حمل و نقل را به طور کارا و کم هزینه ارایه کنند.

pdf صد نکته – آلودگیهای دریایی

مقدمه

  • آلودگي‌هاي دريا

امروزه بيش از هر زمان ديگري درياها به طرق و صور مختلف در معرض تحميلات زيانبار و سوء استفاده بشري قرار گرفته‌اند. در اين رابطه مهمترين آلودگي‌هاي دريايي، آلودگي‌هاي نفتي است که منشأ آن ممکن است نزولات جوي، تراوشات طبيعي، بهره برداري از منابع نفتي فلات قاره، حمل و نقل دريايي و بالأخره تأسيسات ساحلي از قبيل پالايشگاهها، ترمينالهاي تخليه و بارگيري و فاضلاب‌هاي صنعتي و شهري باشد.

  • تاثيرات آلودگي‌هاي نفتي

آلودگی‌هاي نفتی مهمترین عامل آلودگی دریاها و اقیانوسها است. به طور متوسط سالانه میلیونها تن مواد هیدروکربنی که شامل هیدروکربنهای سبک(B TEY) نفت خام، هیدروکربنهای سنگین، هیدروکربنهای چند حلقه‌ای آروماتیک PAH’S و مانند آنها مي‌باشد به دریاها و اقیانوسها مي‌ریزد.

حوادث نفتی مهمی که در جهان اتفاق افتاده است که از میان آنها به حادثه کشتی توری کانیون، حادثه سانتا بار بارا، چاه نفتی ایکس تاک، حادثه آکسون والدز و حادثه نوروز اشاره کرد که از همه مهمتر بزرگترین نشت نفتی در جهان در خلیج فارس رخ داده است. آلودگی نفتی در هنگام حفر چاه از مهمترین عوامل به شمار مي‌رود. طی جنگ ایران- عراق مقادیر زیادی نفت وارد دریای خلیج فارس شد. در سال 1983 بین ماههای فوریه تا سپتامبر حدود 000/750 بشکه نفتی وارد دریا شد و به دلیل عدم کنترل در طی یکسال این مقدار نفت به 000/000/1 بشکه نفتی رسید.

بسیاری از عوامل مانند جریان‌های محلی، هوا و دمای آب و ترکیب خود نفت در مقایسه با دیگر عوامل بر میزان تخریب طولانی مدن ناشی از لکه‌های بزرگ نفت تاثیر مي‌گذارند که این حوادث نفتی اثرات مخرب زیست محیطی فراوانی را در دریاها به دنبال دارد که علاوه بر اثرات تکولوژیکی بیولوژیکی و زیبایی شناسی و عبور و مرور کشتیها، مسائل اقتصادی از همه مهمتر مي‌باشد.

  • آلودگي نفتي

قانون حفاظت از دریاها و رودخانه‌های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگی به مواد نفتی در ماده 1 جامع‌ترین و کامل‌ترین تعریف را از آلودگی نفتی و منابع آلوده‌کننده نفتی ارائه و آن را به نشت یا ریختن نفت و یا مواد نفتی کشتی‌ها، نفت‌کش‌ها، سکوها و تأسیسات نفتی تعبیر کرده است.

  • سوانح آلودگي نفتي

بند دوم ماده 2 کنوانسیون بین‌المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی 1990 «سوانح آلودگی نفتی» را به اتفاق یا اتفاقاتی تعبیر کرده است که دارای منشأ یکسان بوده که منجر یا ممکن است منجر به ریزش نفت شود و محیط‌زیست دریایی و یا خطوط ساحلی یا منافع مربوط به یک یا چند کشور را مورد تهدید قرار دهد یا ممکن است مورد تهدید قرار دهد و اقدام اضطراری یا واکنش فوری دیگری را لازم داشته باشد.

pdf صد نکته – امداد و نجات دریایی

مقدمه

  • مخاطرات دريايي

سفرهاي دریایی همواره سفرهاي پرخطري بوده و خطرهاي بعضاً غیر قابل پیش‌بینی را به همراه داشته‌اند. غیرقابل دسترسی بودن یا دور از دسترس بودن شناورها در دریا وجه ممیزه خاص این سفرها می‌باشد. از گذشته‌هاي دور براي حل این مشکل شناورهایی که در اطراف کشتی حادثه دیده در حال سیر بوده‌اند با گسیل شدن به شناور حادثه دیده در کمترین زمان ممکن اقدام به نجات آنها می‌کرده‌اند.

  • تاريخچه

اقدام به نجات جان يا مال اشخاص در معرض خطر از گذشته‌هاي دور به عنوان يك عرف كهن، شناخته شده و برخي نويسندگان براي مفهوم قانوني نجات در دريا قدمتي سه هزار ساله قائلند. ايشان ريشه مقررات نجات در دريا را در حقوق روم و يونان باستان يافته‌اند.

  • ضرورت‌

هرچند آثار و احكام مخاطرات دريايي در حقوق دريايي ممكن است متفاوت باشد، ولي از جهت كساني كه به هر دليل در بحران قرار گرفته و نيازمند كمك مي‌باشند، تفاوتي ندارد. ضرورت امداد و نجات كساني كه در دريا گرفتار آمده و كران تا كران ايشان را آب فراگرفته و راه به جايي ندارند، انكار ناپذير است.

  • حكم اخلاق

طبيعت بشر به گونه‌اي است كه در كمك به افراد آسيب ديده و نجات ايشان، ترديد به خود راه نمي‌دهد. انسان به حكم اخلاق، خود را ملزم مي‌داند كه نيازمند كمك را بي پاسخ نگذارد. اين اصل اخلاقي با گذشت زمان، صورت قانوني به خود گرفته و نتيجه آن، تكليف به امداد و نجات اشخاصي است كه به هردليل به بلايي گرفتار آمده و در معرض خطر هستند.

  • وظيفه انساني

اقدام به نجات جان اشخاصي كه در معرض خطر هستند، وظيفه‌اي است انساني كه صورت حقوقي نيز يافته است. تكليف به نجات جان اشخاصي كه در دريا با خطر هلاكت مواجه هستند ولو اين كه از افراد دشمن باشند در مقررات دريايي ديده مي‌شود. انحراف كشتي از مسير براي نجات جان اشخاص موجه بوده و كوشش براي نجات دادن جان افراد از عوامل رافع مسئوليت متصدي حمل و نقل دريايي به شمار مي‌رود.

  • مزایای عملیات جستجو و نجات دریایی
  • کاهش تلفات و خسارات مالی و جانی
  • ایجاد  محیطی ایمن جهت صنایع مرتبط دریانوردی، هوانوردی، گردشگری، تحقیقات و…
  • تبلیغات مثبت برای کشور
  • صیانت و حاکمیت آبهای کشور
  • کاهش حق بیمه مسئولیت و باربری در صنعت کشتیرانی
  • فراهم آوردن آرامش خاطر نزدیکان و بستگان سرنشینان شناورها

pdf صد نکته – آنالیز سوانح دریایی 

  • تعریف حادثه

آنچه انسان را ناخواسته از مسیر زندگی طبیعی منحرف ساخته و برای او ناراحتی جسمی و روانی و یا خسارات مالی ایجاد نماید، حادثه نامیده مي‌شود.

در دایره المعارف سازمان بین المللی کار، حادثه چنین تعریف شده است: «حادثه عبارت است از یک اتفاق پیش‌بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسيب گردد.»

  • تعریف حادثه ناشي از كار

تعریف حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه‌اي که در حین انجام کار و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق مي‌افتد. مقصود از حین انجام کار تمامی اوقاتی است که فرد در کارگاه، مؤسسات وابسته، ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد، یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مأمور انجام کاری مي‌شود.

  • تعریف سانحه دریایی

سانحه دریایی به مفهوم حادثه‌اي است که منجر به وقایع زیر گردد:

  • فوت یا جراحت جدی یک یا چند نفر که مرتبط با عملیات کشتی و یا به سبب آن به وجود آمده باشد.
  • از دست دادن یک یا چند نفر از افراد کشتی به دلیل و یا در ارتباط با عملیات کشتی
  • از دست رفتن، احتمال از دست رفتن و یا ترک یک کشتی
  • صدمه دیدن سازه شناور
  • از کار افتادن یک شناور و یا درگیر بودن آن در یک تصادف
  • صدمه دیدن وسایل به دلیل و یا مرتبط با عملیات کشتی
  • خسارت به محیط زیست به دلیل صدمه دیدن کشتی و یا به دلیل کارکرد کشتی

بنابراین سوانح دریایی تنها محدود به تصادفات نمي‌باشند و به هر پدیده‌اي که منجر به فوت، مجروح و یا مفقود شدن یکی از مسافرین شود و یا منجر به خسارت دیدن شناور و یا بار آن شود و یا منجر به خسارت به محیط زیست گردد، گفته مي‌شود.

  • تعریف پیشگیری:

عبارت است از مجموعه اقداماتی که در ذهن تصور مي‌کنیم تا با عملی نمودن آنها مانع از بروز حوادث ویا کاهش خسارات گردیم.

  • تعریف ایمنی:

عبارت است از میزان درجه دور بودن از خطر، واژه (Hazard) که در تعریف علمی ایمنی آمده است، در واقع شرایطی است که دارای پتانسیل رساندن آسيب به کارکنان، تجهیزات و ساختمآنها، از بین بردن مواد یا کاهش کارایی در اجرای یک وظیفه از پیش تعیین شده مي‌باشد. هنگامی که خطر (Hazard) وجود دارد امکان وقوع اثرات منفی یاد شده وجود خواهد داشت.

  • تعريف ایمن و غیر ایمن

یک مکان، یک کار معین و یا یک دستگاه زمانی ایمن در نظر گرفته مي‌شود که احتمال خطر مرگ، مجروح شدن و یا ابتلا به بیماری برای کسانی‌که در آنجا بوده یا با آن دستگاه کار مي‌کنند در حد قابل قبول پایین باشد. به طور کلی، می‌توان چنین گفت که میزان خطر قابل قبول با پایین آمدن سطح ایمنی، افزایش یافته و با افزایش سطح ایمنی کاهش مي‌یابد.

  • حیطه فعالیت ایمنی
    • مدیریت خطر 
    • پیشگیری و کنترل خطرات 
    • پیشگیری و کنترل حریق
  • مدیریت خطر

مدیریت هر مجموعه مسئول ایمنی و حتی بهداشت کارکنان و افراد تحت نظر خود است، همانگونه که یک مدیر برای بهره‌وری وسود آوری مسئولیتی سنگین دارد، در مورد ایمنی و بهداشت نیز چنین وضعیتی صادق است. تولید از دست رفته ممکن است از طریق بهبود مدیریت مجدداً بدست آید. اما هیچ راهی برای جبران تلفات انسانی که در نتیجه بروز حوادث حاصل مي‌شود، وجود ندارد. این نکته مورد توافق متخصصان علم مدیریت است که تنها 15 درصد از مشکلات سازمانها یا کارخانه‌ها ممکن است بوسیله کارکنان حل و کنترل شود، در صورتی‌که 85 درصد این مشکلات را مي‌توان از طریق مدیریت مهار کرد.

  • عوامل اصلی در مدیریت خطر
    • برنامه ریزی ایمنی
    • سازماندهی ایمنی و فعالیت‌های آن
    • هدایت برنامه‌های ایمنی
    • کنترل عملکرد‌ها و نتایج حاصله
  • پیشگیری و کنترل خطرات

هر ساله میلیونها حادثه در دنیا اتفاق مي‌افتد. برخی از این حوادث باعث مرگ و برخی دیگر موجب از کار افتادگی موقت مي‌شوند که ممکن است ماهها دوام یابد. حوادث ناشی از کار نیز سبب ناراحتی افراد بشر و زیآنهای اقتصادی مي‌گردند و جامعه متحمل خسارات فراوان مي‌شود. به همین جهت جلوگیری از آنها وظیفه‌اي مهم و اساسی است.

PDF صد نکته – بیمه دریایی

مقدمه

  • تعريف بيمه

نمونه‌ای از تعاریف ارائه شده در رابطه با بیمه عبارتند از:

  • بیمه در لغت به معنای اطمینان و ضمانت یا حفظ و نگهداری در برابر خطراتی است که بیم وقوع آن می‌رود. این کلمه مشتق از کلکه بیم هندی به معنای ضمانت است و در اصطلاح حقوقی عبارت است از توضیع و تحمیل خسارات و زیان ناشی از حادثه غیر معین اتفاقی یا حتمی برای فرد یا افراد یا اموال و اشیاء به عهده شخص یا اشخاص غیر متضرر
  • بیمه عملی است که به موجب آن، یک طرف (بیمه گر) در مقابل دریافت مبلغی(حق بیمه) تعهد مي‌کند خسارت طرف دیگر(بیمه‌گذار) را در موقع بروز خطر معینی بپردازد.
  • عملیاتی است که به موجب آن یک طرف تعهد می‌کند در برابر دریافت مبلغی در صورت تحقق خطر معین به طرف دیگر غرامت سرمایه یا مستمری بدهد.
  • عملی است که به موجب آن شخص به عنوان بیمه‌گر در مقابل دریافت عوضی به نام حق بیمه یا وجه اشتراک و به موجب قوانین و تعرفه‌های خاص، جبران تعدادی از حوادث موجب خسارت از قبیله زلزله، حریق و …را به عهده مي‌گیرد، به طوری که عوض مزبور در صورت وقوع حادثه و پرداخت آن به بیمه گذار معادل خسارت وارده باشد.
  • تعريف بيمه مطابق قانون بيمه ايران

قانون بیمه ایران در ماده 1 بیمه را چنین تعریف مي‌کند:

  • بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد مي‌کند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی را بپردازد.
  • خسارت در بیمه‌ی دریایی

واژه خسارت در لغت به معنی ضرر و زیان، ضرر کردن، زیان کردن، نیازمندی و زیان کاری است و در اصطلاح حقوقی، گاهی به معنی ضرر و زیان و گاهی عبارت از مال یا وجهی است که شخص عامل زیان باید به متضرر بدهد. اما در اصطلاح بیمه، خسارت معنی و مفهوم ویژه‌ای دارد. برخی از حقوقدانان خسارات را واقعه‌ای که موجب مسئولیت بیمه گذار در مقابل اشخاص زیان دیده است مي‌دانند و برخی دیگر درخواست غرامت زیان دیده از بیمه گذار یا ادعای جبران زیان را رکن اصلی خسارت تلقی کرده‌اند.

  • بارنامه دريايي

 ماده 52 ازبند 7 در فصل چهارم قانون دریایی ایران بارنامه را چنین تعریف مي‌کند:

 «بارنامه‌ی دریایی سندی است که مشخصات کامل بار در آن قید و توسط فرمانده کشتی که از طرف او برای این منظور تعیین شده، امضاء گردد و به موجب آن تعهد شود بار توسط کشتی به مقصد حمل و به گیرنده تحویل داده شود.»

در قانون بارنامه انگلستان مصوب سال 1855 بارنامه‌ی دریایی این گونه تعریف شده است: «بارنامه دریایی رسید باری است که با کشتی حمل و از طرف شخصی که قرارداد باربری را برای حمل کالا منعقد مي‌سازد یا نماینده او، امضا مي‌شود و به منزله‌ی دلیل کتبی شرایطی است که به موجب آن کالا در قبال پرداخت کرایه‌ی معین حمل گردد.»

 از تعاریف بالا مي‌توان تعریف زیر را بیان نمود: «بارنامه دریایی سندی است که مشخصات کامل محموله در آن قید و به موجب آن تعهد شده است که محموله با کشتی به مقصد حمل و تحویل گیرنده شود.